مقدمه

در سال های اخیر توجه بر بهداشت روانی در جهان و به خصوص در کشور های در حال توسعه به دلیل نیاز روزافزون ساکنان آنان به خدمات بهداشتی، ابعاد تازه تری یافته است. دانشجویان به عنوان اعضای تاثیر گذار بر تحولات حال و آینده جامعه و فرآیند رشد و تحول جامعه از جایگاه مهمی برخوردار هستند نه تنها از این امر مستثنی نیستند بلکه توجه بیشتری را طلب می کنند و همین امر باعث شده که طیف وسیعی از فایل های مختلف بر روی این قشر صورت پذیرد. ورود به دانشگاه و ادامه تحصیل در یک محیط جدید مقطعی بسیار حساس در زندگی جوانان می باشد. هر ساله تعداد زیادی از جوانان با سد کنکور روبرو می شوند و ناچار از عبور از این مانع بزرگ می باشند. محیط جدید و عواملی مانند دوری از خانواده، تفاوت های فرهنگی می تواند منبع فشار روانی برای دانشجویان باشد. قرار گرفتن در چنین شرایطی غالبا با فشار و نگرانی توام بوده و عملکرد و بازدهی افراد را تحت تاثیر قرار می دهد( رتک[۱]،۱۹۹۱؛ به نقل از تقدیسی و قره زاده، ۱۳۸۴).

تاثیر فشار های روانی ناشی از زندگی جدید و دگرگون شدن شرایط اجتماعی، سیاسی و اقتصادی در بهداشت روانی و کیفیت زندگی انکار ناپذیر است. مرور گزارش های متعدد از سال ۱۳۴۲ نشان می دهد، طیف اختلالات روانی در گروه های مورد بررسی از ۷/۱۱ درصد تا ۵۴ درصد در نوسان بوده است البته درصد کسانی که از سلامت روانی مناسب برخوردار نیستند بسیار بیشتر از این آمار است( صالحی،۱۳۸۳؛ به نقل از تقدیسی و قره زاده).

همچنین نظریه های بسیاری در خصوص سلامت روان و عوامل مختل کننده آن وجود دارد و یکی از مهمترین مولفه های نظریه شناختی در مورد اختلالات روانی، طرح واره ها هستند. در نظریه شناختی دیدگاه طرح واره محور، نقش اصلی به طرح واره ها، الگو های از پیش طراحی شده رفتار و راهبرد های تکاملی داده می شود که به تدریج باعث رشد و تعالی و باز آفرینی فرد می شود. فرض بر این است که طرح واره ها در نتیجه ارتباط متقابل بین عوامل بیولوژیک و محیط دوران کودکی شکل می گیرند.

طرح واره های ناسازگار اولیه یعنی موضوعات ثابت و دراز مدتی که در دوران کودکی به وجود می آیند، به زندگی بزرگسالی راه می یابند و تا حد زیادی ناکارآمدند. این طرح واره ها الگوهایی برای پردازش تجارب بعدی محسوب می شوند، یانگ[۲](۱۹۹۹) معتقد است که طرح واره های ناسازگار اولیه قدیمی ترین مولفه های شناختی محسوب می شوند و حتی گاهی اوقات پیش از آن که کودک زبان را بیاموزد شکل می گیرند( طرح واره های پیش کلامی) و اغلب نفوذ خود را بر سیستم پردازش اطلاعات در زیر آستانه هوشیاری اعمال می کنند. پردازش طرح واره ای به راحتی و بدون اینکه نیازمند توجه از سوی بیمار باشد، صورت می گیرد و حالتی خود آیند دارد ( صاحبی، حمیدپور، ۱۳۸۳).

نهایتا اینکه به نظر می رسد طرح واره های ناسازگار اولیه در تعامل خلق و خوی فطری کودک با تجارب ناکارآمد او با والدین، خواهر و برادر ها، همسالان در طی سال های اولیه زندگی به وجود می آیند و فایلات بسیاری نیز به این روابط اشاره کرده اند( هریسون[۳]، ۲۰۰۷؛ ماسن و همکاران،۱۳۸۰).

در این میان ارتباط مادر- کودک از اهمیت زیادی برخوردار است.همچنین گروهی از روان شناسان به لزوم و اهمیت فراوان مهر و محبت مادری برای حفظ سلامت روانی کودک معتقدند. به نظر این گروه والدین می بایست با کودک، به خصوص در سال های کودکی، به دلیل ناتوانی ها و نیازهای فراوانش، رفتاری محبت آمیز داشته باشند. به هر حال، آن چه می توان گفت این است که مهر و محبت برای کودک لازم است، اما افراط در ابراز آن تا دوره نوجوانی موجب عقب ماندگی کودک در تکامل عاطفی و اجتماعی می شود و این امر سازگاری وی را با شرایط زندگی بزرگسالی مختل می سازد( احدی،۱۳۸۵).

با توجه به مطالب ذکر شده،هدف از انجام فایل حاضر بررسی ارتباط رابطه مادر- کودک و طرح واره های ناسازگار اولیه در دانشجویان دارای اختلالات روانشناختی می باشد.

بیان مساله

اختلال روانی یا بیماری روانی یک الگوی رفتاری و روان شناختی است که در یک فرد اتفاق می افتد و همواره با آشفتگی در کارکرد ناشی از یک اختلال بیولوژیک، اجتماعی، روان شناختی،ژنتیکی، فیزیکی یا شیمیایی است. بیماری روانی علاوه بر رنج و محدودیت هایی که برای فرد ایجاد می کند، باعث می شود تا فرد در فعالیت های اجتماعی و حر فه ای خود دچار تبعیض هایی به علت انگ بیماری روانی نیز شود بنابراین تاثیر اختلالات روانی روی جامعه به دلیل مراقبت از آنها بسیار مهم است.

سازمان بهداشت جهانی در سال ۲۰۰۱ اعلام کرد که تقریبا ۴۵ میلیون نفر در سراسر دنیا از برخی اختلالات روانی رنج می برند و از هر ۴ نفر ۱ نفر در برخی مراحل زندگی علایم اختلالات روانی را تجربه می کنند ( یاسمی و همکاران ،۲۰۰۵).

فایل های انجام گرفته در زمینه اپیدمیولوژی اختلالات روانی در نقاط مختلف ایران نشان می دهد که میزان شیوع اختلالات از سال ۱۳۴۲ تا ۱۳۷۹ بین ۱۱ تا ۸/۲۳ درصد در نوسان بوده است(دمیت تنایر[۴]، به نقل از احمدوند و همکاران،۱۳۸۷).

بخش مهمی از جمعیت جوان کشور ایران در حال تحصیل دردانشگاه ها و موسسات آموزش عالی هستند. نقش این دانشجویان به عنوان سرمایه انسانی،در آینده کشور بسیار بااهمیت است و ضرورت برنامه ریزی برای بهبود شرایط آنها بر هیچ کس پوشیده نیست. یکی از عوامل موثر در بهبود وضعیت این گروه از جامعه، برخورداری از سلامت روانی است.

مشکلات ویژه دانشجویان، مانند مهاجرت و دوری از خانواده، تنیدگی ناشی از امتحانات، مشکلات مالی، قرار گرفتن در محیط جدید و عدم اطمینان به آینده شغلی موجب مواجهه بیشتر آنها با عوامل تنش زا می گردد. افزایش تنیدگی نیز ممکن است روی سلامت روانی آنها اثرات نا مطلوبی داشته باشد.